ประชุมพงศาวดารภาคที่ 78 (ปราบเงี้ยวตอนที่2)--รอชำระเงิน order4780--

พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ นางทองดี นกแก้ว ณ เมรุวัดมกุฎกษัตริยาราม วันที่ 22 พฤษภาคม 2505
ปกอ่อน กระดาษธรรมดา หนา 111 หน้า ขนาด 175x240 มม.

***หนังสือห้องสมุดจำหน่ายออกทำให้มีรหัสแปะที่สันปก ตรายางประทับที่ใบรองปกและสันด้านข้าง และมีซองใส่บัตรยืมคืน และรายการยืมคืนที่ท้ายเล่ม,ปกถลอกมอมแมม มีรอยขาดด้านข้างเล็กน้อย,กระดาษเหลืองหม่นตามขอบๆ ช่วงต้นเล่มมีรอยขาดด้านข้างเล็กน้อย,สันหนังสือเหลืองคล้ำ สันด้านล่างมีรอยเปื้อนและรอยถลอกเล็กน้อย***

"ประชุมพงศาวดารภาคนี้ เป็นจดหมายและโทรเลขของผู้ที่ปฏิบัติงานอยู่ในแถบเมืองแพร่และเมืองใกล้เคียง รายงานเข้ามายังกระทรวงมหาดไทย กระทรวงฯได้เก็บเข้าเรื่องรวมไว้ในแฟ้มใหญ่ มิได้เรียงลำดับกัน ซึ่ง หม่อมเจ้าพูนพิศมัย ดิศกุล ได้ประทานให้กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์ เมื่อ พ.ศ.2498
ต้นเหตุที่จะเกิดกบฏเงี้ยวนี้ ม.จ.พูนพิศมัย ได้ทรงไว้ในหนังสือ แพร่-น่านว่า
...ส่วนต้นเหตุของเรื่องนี้ ข้าพเจ้าเคยได้ยินจากเสด็จพ่อว่า เรื่องเดิมนั้น พกาหม่องเป็นลูกหนี้เจ้านางแว่นทิพย์น้องพระเจ้าเชียงตุงอยู่ 4,000 บาท ไม่มีจะใช้ก็หนีมาอาศัยพวกพ้องอยู่ในเมืองแพร่ วันหนึ่งเห็นเขาขนเงินส่วยเข้าไปที่ศาลากลาง ก็นึกขึ้นว่าถ้าได้เงินนี้ไปใช้หนี้ก็จะกลับไปบ้านได้ แล้วพกาหม่องก็รวบรวมพวกพ้องยกเข้าปล้นตามที่เล่ามานี้ เผอิญทำได้โดยสะดวก จึงเลยคิดการใหญ่ขึ้นจนกลายเป็นขบถไป ..."